"HET GEBEURDE NIET MET OPZET"

 

De gevaren van WhatsApp voor onze kinderen: wat wij, ouders en onze kinderen moeten weten

WhatsApp is een populair communicatiemiddel, óók onder kinderen vanaf 11 jaar (en jonger). De leeftijdsgrens was 16 jaar, maar is in Europa teruggebracht naar 13 jaar. Volgens WhatsApp: "zorgt dit voor een consistente minimumleeftijd voor WhatsApp wereldwijd."

Hoewel het een handige manier kan zijn om in contact te blijven met hun vrienden en klasgenoten, zijn er ook serieuze risico’s die niet genegeerd mogen worden. Vooral wanneer kinderen benaderd worden door onbekenden — soms zelfs via andere kinderen die zonder kwade bedoelingen als tussenpersoon worden ingezet — ontstaan er situaties die allesbehalve onschuldig zijn.

Hoe werkt dit lokmiddel?
Stel je voor: je kind krijgt via WhatsApp een bericht van een bekende klasgenoot/vriend. Die klasgenoot/vriend vraagt of hij of zij het telefoonnummer van een vriend of vriendin wil/zal doorgeven. “Er is iemand die al maanden verliefd op je is,” zeggen ze. “Ze kunnen niet zonder jou en denken alleen maar aan jou.” Het klinkt misschien lief en onschuldig, maar vaak is het dat niet.

In werkelijkheid weet de bemiddelende klasgenoot/vriend niet eens wie deze mysterieuze ‘verliefde’ persoon is. Zonder slechte intenties geeft hij of zij toch het nummer door, simpelweg om te helpen. Of zet jouw kind in een groep met de betreffende onbekende persoon. Voor jouw kind dat vervolgens benaderd wordt, kan dit echter leiden tot een kettingreactie van ongewenste contacten.

Wat gebeurt er daarna?
Wanneer een telefoonnummer eenmaal circuleert, gebeurt het regelmatig dat deze kinderen:

• In onbekende WhatsApp-groepen worden geplaatst.
• Berichten ontvangen van vreemden, die soms vriendelijk lijken maar snel manipulatief kunnen worden. "Waarom reageer je al een uur niet", "Heb ik iets verkeerd gedaan", "Je bent al de hele ochtend niet online", "mijn vriendin gaat je nu chatten", "Je nummer heb ik zo op mijn manieren verkregen", "Nee, ik ga mijn ouders dit echt niet vertellen', ... 
• Onder druk worden gezet om persoonlijke informatie te delen, zoals hun adres, school of andere gevoelige gegevens. "Hij/zij heeft mij geblokkeerd en ik moet weten waarom, zet jij me in een groep met hem/haar", ...
• Geconfronteerd worden met pestgedrag en/of bedreigingen. "Dan zoeken we je op school wel even op", "WTF LOOP JE MIJ TE BLOKKEN", ... Ineens is hun 'maandenlange verliefdheid' over en het vertrouwen van onze kinderen geschaad. 

Deze situaties kunnen zich razendsnel (24 uur) ontwikkelen, vaak zonder dat onze kinderen precies begrijpen wat er gebeurt of hoe ze hierin verzeild zijn geraakt. Binnen een paar uur, ontvangen ze meer dan 1000 berichten in een 'random groep', die alles behalve onschuldig zijn. 

Waarom is dit niet onschuldig?
Veel ouders onderschatten hoe gevaarlijk deze situaties kunnen zijn. Het lijkt misschien een onschuldige grap of puberaal gedrag, maar in werkelijkheid kan dit ernstige gevolgen hebben:

• Privégegevens worden openbaar: het telefoonnummer van je kind kan op grote schaal gedeeld worden.
• Emotionele manipulatie: onze kinderen kunnen zich ongemakkelijk of zelfs angstig voelen door de constante berichten en druk.
• Pestgedrag: de groepen waarin onze kinderen terechtkomen, kunnen snel veranderen in een plek van digitaal pestgedrag, radicalisering of polarisatie.
• Contact met ongewenste personen: soms blijken de ‘verliefde’ personen helemaal geen leeftijdsgenoten te zijn, maar volwassenen met verkeerde intenties. Of een challenge waarbij onze kinderen worden ingezet als speelbal. 

Wat kunnen wij ouders en onze kinderen doen?

Voor ouders:

• Praat over de gevaren van het delen van persoonlijke informatie.
• Leg uit dat ze nooit zomaar telefoonnummers van vrienden moeten doorgeven, ook niet als een bekende klasgenoot daarom vraagt. En zeker niet in het geval een onbekende dit verzoekt. 
• Check regelmatig de WhatsApp-instellingen met je kind en bespreek met wie ze communiceren en waarover.

"Ik respecteer de privacy van mijn kind"

Tuurlijk, dat wensen wij, maar in de eerste plaats zijn wij hun ouders en hebben ze ons nog nodig om risico's te leren inschatten. Onze kinderen kunnen dat op deze leeftijd nog niet zelf, ondanks onze hoge verwachtingen. Hun executieve functies ontwikkelen zich nog tot hun 23e. Het is belangrijk om te beseffen dat zelfs als we onze kinderen waarschuwen voor de gevaren, dit geen garantie is dat zij niet in een vervelende digitale situatie verzeild raken. Onze kinderen zijn zich vaak nog niet volledig bewust van de risico’s en hebben volwassenen nodig om hen te begeleiden en te beschermen. Ze denken vaak in het moment en onderschatten de gevolgen van het delen van persoonlijke informatie of het reageren op vreemde berichten. 

Voor onze kinderen:

• Geef nooit je telefoonnummer aan iemand die je niet kent.
• Wees kritisch als een klasgenoot/vriend vraagt om gegevens van anderen door te geven.
• Wees alert op berichten waarin onbekenden je iets voorhouden: "ik heb al maanden een crush op je, kom naar ...", "ik heb een nieuwe game, kom je bij mij spelen", "bij ons zijn kittens en mijn ouders willen ze straks weg doen, kom je er een bekijken", ...
• Vertel het direct aan je ouders of een vertrouwde volwassene als je vreemde berichten ontvangt of in onbekende groepen wordt geplaatst.
  

Instellingen aanpassen
In de instellingen van WhatsApp kun je in 'groepen' aanpassen wie onze kinderen mag toevoegen: 'wie kan mij toevoegen aan groepen'. Wees je bewust dat deze niet automatisch juist staan. Stel ze in!

Digitale gevaren
Door onze kinderen bewust te maken van de risico’s en hen de tools te geven om veilig te communiceren, kunnen we hen helpen zich te beschermen tegen de (ongemerkte) gevaren van WhatsApp. Want wat misschien begint als een ‘onschuldig’ berichtje, kan uitgroeien tot een situatie met verstrekkende gevolgen.

Wees alert, praat erover en laten we onze kinderen beschermen in de digitale wereld.